UCZEŃ Z DYSFUNKCJAMI W RZECZYWISTOŚCI SZKOLNEJ

        Dysfunkcje  to te zaburzenia rozwoju dziecka, które utrudniają lub uniemożliwiają prawidłowy przebieg nauki szkolnej, prowadzonej w typowych warunkach. Dzieci z dysfunkcjami, o których będzie tutaj mowa, uznawane są za normalnie rozwinięte umysłowo. Stopień i zakres występujących u nich zaburzeń nie dyskwalifikuje ich jako uczniów szkół podstawowych czy gimnazjum. Nie są to dzieci umysłowo upośledzone ani tzw. defektywne: głuche, niedosłyszące, niewidome czy niedowidzące, a więc nie zajmuje się nimi szkolnictwo specjalne.

Uczniowie ci pod wieloma względami niekorzystnie odbiegają od normy i sprawiają szczególne trudności w procesie nauczania i wychowania, wymagają dodatkowych zabiegów pedagogicznych. Bez zastosowania elementów terapii pedagogicznej nie mogą bowiem nadążyć za swoimi rówieśnikami, tracą ochotę do nauki szkolnej. To właśnie z nich w początkowym etapie nauki szkolnej rekrutują się „repetenci”, a w przyszłości duża liczba spośród nich zwiększy szeregi młodzieży tzw. społecznie nieprzystosowanej, wykolejonej i zdeprawowanej. Zakłada się, że z takimi dziećmi powinni poradzić sobie rodzice i nauczyciele.

Aby móc skutecznie pomagać dzieciom z deficytami należy nie tylko znać prawa rządzące prawidłowym rozwojem psychiki dziecka, lecz także orientować się w przyczynach i mechanizmach najczęściej spotykanych deficytów rozwojowych.

I Biologiczne przyczyny zaburzeń rozwoju dziecka

·        dziedziczność (badania na przełomie XIX, XX w. potwierdzały tezę dziedziczności, ostatecznie uważa się, że zaburzenia psychofizyczne mogą być dziedziczone, jednak wpływ na nie mają także ujemne warunki środowiskowo- wychowawcze)

·        chromosopatie ( częściej występują u dzieci matek przed 15 r. ż.  i po 40 r. ż.)

·        zakłócenia metabolizmu ( bloki metaboliczne prowadzą do nieodwracalnych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, czego skutkiem jest zazwyczaj głęboki niedorozwój umysłowy, dzieci z fenyloketonurią bez właściwej diety mogą również mieć zaburzony rozwój psychoruchowy)

·        uszkodzenie układu nerwowego w okresie płodowym ( patologiczna ciąża stanowi 30% wszystkich przyczyn zaburzeń rozwoju)

o       embriopatie wirusowe na skutek choroby kobiety ciężarnej na różyczkę, grypę, żółtaczkę zakaźną, odrę, świnkę

o       embriopatie aktyniczne związane z naświetlaniami płodu promieniami Rtg, radioaktywnymi, powodują niedorozwój umysłowy, zaburzenia koordynacji ruchów

o       embriopatie toksyczne na skutek przyjmowania dużej ilości leków lub używek

o       toksoplazmoza powoduje uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, u dzieci z wrodzoną toksoplazmozą często stwierdza się wodogłowie, małogłowie, wady gałki ocznej, niedorozwój umysłowy

o       niedotlenienie w okresie płodowym

·        uszkodzenie układu nerwowego dziecka w czasie porodu ( porody kleszczowe, zamartwica, okręcenie się pępowiny wokół szyi płodu)

·        uszkodzenie układu nerwowego dziecka po jego urodzeniu ( urazy czaszki, wstrząśnienia mózgu, choroby infekcyjne, zapalenie mózgu, opon mózgowych)

II Społeczne przyczyny zaburzeń rozwoju dziecka

·        nieprawidłowa struktura rodziny

·        patogenny wpływ niektórych właściwości psychicznych rodziców

o       negatywnie wpływające typy matek: agresywna, nadmiernie skrupulatna i lękowa

o       negatywnie wpływające typy ojców: nieobecny, rygorystyczny i surowy, groźny

·        wadliwe oddziaływanie wychowawcze rodziców

o       nieprawidłowe systemy wychowawcze z uwagi na rodzaj najczęściej powtarzających się błędów: nadmiernie pobłażliwy, zbyt surowy, niekonsekwentny

·        wadliwe oddziaływanie dydaktyczno- wychowawcze szkoły

o       nieprawidłowe warunki życia szkolnego ( liczne klasy)

o       nie dostosowany do możliwości dziecka system wymagań i nieprawidłowy sposób ich realizacji

o       niekorzystne cechy nauczyciela- wychowawcy

o       fobie szkolne

III Biopsychiczne przyczyny zaburzeń rozwoju dziecka

·        stan zdrowia ucznia

·        właściwości psychiczne ucznia.

Deficyty rozwojowe uczniów w zakresie funkcji percepcyjno- motorycznych

 1. Zaburzenia analizatora wzrokowego

Istota polega na tym, że dziecko pstrząc nie widzi, nie można skorygować tego szkłami.

·        myli kierunki lewo – prawo, góra – dół

·        rysuje schematycznie, prymitywnie, bez szczegółów, ma zakłócenia wielkości

·        nie rozróżnia liter, myli je, szczególnie litery podobne graficznie: p-g, d-b, m-w, n-u, g-b, p-b

·        opuszcza drobne elementy liter, znaki interpunkcyjne

·        pisze nierówne wielkością litery

·        wykorzystuje marginesy do pisania

·        źle rozplanowuje tekst

·        robi błędy ortograficzne

Konsekwencje zakłóceń analizatora wzrokowego:

·        utrudnione pisanie i czytanie

·        problemy w nauce języków, geografii, geometrii

 2. Zaburzenia analizatora słuchowego

Polegają na nieprawidłowej analizie i syntezie dźwięków mowy. Mowa dla dziecka to ciągły, mało zróżnicowany szum.

·        ma trudności w przekładaniu dźwięków mowy na litery i odwrotnie

·        myli pisownie głosek podobnych: j-i, ę-om, d-t

·        łączy przymiotniki z rzeczownikami np. idę doszkoły

·        opuszcza spółgłoski np. przebieg zamiast przebiegł

·        ma problemy ze zrozumieniem mowy – należy długo objaśniać instrukcje do rozwiązywanego zadania

·        ma ograniczony słownik

·        wypowiada się z licznymi błędami gramatycznymi

·        odgaduje wyrazy

·        skraca wyrazy, które stają się nie do odczytania

·        ma gorszą pamięć słuchową

·        wolniej uczy się tabliczki mnożenia, gorzej zapamiętuje wiersze

·        starszy uczeń mniej zapamiętuje z wykładów, chętniej uczy się z książek

 3. Zaburzenia analizatora ruchowego

·        ma kłopoty w pisaniu na lekcjach

·        problemy na zajęciach praktyczno- technicznych, wychowania fizycznego

·        niestarannie pisze, litery są nierówne, kanciaste, drukowane, nie trzymające się linii

·        przedziera kartki od dużego nacisku długopisu

·        jest powolny, nie nadąża pisać, brakuje mu czasu na zapisanie

·        nie potrafi rysować, szyć, lepić, wycinać

·        jest mniej sprawny na lekcjach wychowania fizycznego, wyśmiewają się z niego koledzy, szuka pretekstów do zwolnień

·        może mieć zaburzenia lateralizacji ( szczególnie uciążliwa jest lateralizacja skrzyżowana – prawa ręka- lewe oko, pisze i czyta odwrotnie w stosunku do osi pionowej lub poziomej: rów- wór, 75 – 57, pisze lustrzanie); dzieci z lateralizacją skrzyżowaną gorzej piszą i czytają od dzieci leworęcznych

Przykłady ćwiczeń dla dzieci:

1. z zaburzeniami funkcji słuchowych:

-         kto powie więcej wyrazów na „a”

-         wyszukiwanie obrazków na daną głoskę

-         podaj głoskę jaką słyszysz na początku wyrazu

-         zareaguj na głoskę ( czytamy pary wyrazów podobnie brzmiących i prosimy by dziecko podniosło rękę gdy usłyszy „b”, a nic nie robiło gdy usłyszy „p”  bułka- półka, k – g: kura- góra, s – z: kosa- koza, dź – ć: budzik- bucik

-         dobieranie liter do słyszanych głosek ( kartoniki z wypisanymi parami liter np. si-ś, mówimy wyrazy np. siano- świeca i każemy znaleźć odpowiedni kartonik z początkowymi głoskami)

 2. z zaburzeniami funkcji wzrokowych:

-         wyszukiwanie wyrazów z jednakową literą

-         uzupełnianie liter w wyrazie

-         odtwarzanie z pamięci widzianych wzorów

-         odtwarzanie liter wg. Wzoru

-         pisanie po śladzie

-         robienie liter z drutu

-         pisanie obok liter drukowanych pisanych. 

Dysleksja – to specyficzne trudności w pisaniu i czytaniu. Występuje u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym.

W celu dokładnego wskazania rodzaju występujących trudności u dziecka używa się czterech terminów:

·        dysleksja –trudności w opanowaniu czytania

·        dysortrgrafia – trudności w pisaniu przejawiające się popełnianiem różnego rodzaju błędów, w tym ortogroficznych

·        dysgrafia – to zniekształcenia strony graficznej pisma

·        hiperdysleksja – trudności w czytaniu ze zrozumieniem

Objawy specyficznych trudności w czytaniu:

·        czytanie niepewne, szczególne gdy dziecko czyta głośno

·        pomijanie wyrazów, ich dodawanie, zniekształcanie wyrazów  i odczytywanie innych, podobnych wyrazów

·        pomijanie linii lub ponowne jej odczytywanie

·        niepewność w czytaniu, szczególnie krótkich wyrazów podobnie wyglądających np. on-no, od-do

·        trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby, pomijanie interpunkcji

·        przestawianie liter w wyrazie

·        niewłaściwe łączenie liter

·        trudności w przyswojeniu tabliczki mnożenia

 Objawy specyficznych trudności w pisaniu:

·        słaby poziom prac pisemnych w porównaniu z wypowiedziami ustnymi

·        liczne przekreślenia, kilkakrotne próby zapisania wyrazu, prace bałaganiarskie

·        utrzymywanie się trudności z różnicowaniem liter: b-p, p-g, n-u, m-w

·        niewłaściwy dobór liter do głosek podobnych fonetycznie

·        mylenie nazwy litery i głoski np. l-el, m-em, k-ka

·        niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter

·        trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących

·        dodawanie, pomijanie lub niewłaściwe umiejscowienie liter lub wyrazów

·        zapisywanie wyrazu na różne sposoby np. szyja, szja, szyia

·        mylenie liter l-t podczas pisania i czytania

·        złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni, niemożność zachowania marginesu

·        tracenie wątku podczas zapisywania opowiadania

·        brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji

Jak nauczyciel może pomóc dziecku dyslektycznemu:

·        dziecko powinno siedzieć blisko nauczyciela po to, aby mógł je obserwować

·        nie polecać czytania głośno na forum klasy

·        prace pisemne oceniać za wartość merytoryczną, nie oceniać błędów i pisma

·        założyć dziecku zeszyt wyrazów kłopotliwych i zapisywać w nim wyrazy, których dziecko nie może zapamiętać

·        ograniczyć ilość materiału do jednorazowego nauczenia się na pamięć

·        nie pytać ucznia jeśli on sprawia wrażenie wyłączonego

·        cierpliwie czekać na odpowiedź

·        unikać sytuacji, w których uczeń może być ośmieszony.

Opracowała: Katarzyna Bartkowiak